Angst voor de blik van anderen: het woord nemen en de voordelen van EMDR verkennen

Deze metafoor beschrijft een verschuiving van de aandacht. In plaats van je te concentreren op wat je wilt delen, let je op de vermeende tekenen van je mislukking. Hoe meer je ernaar zoekt, hoe meer ze de aandacht opeisen. Een gewone aarzeling wordt een ingrijpende gebeurtenis. De lichamelijke reactie is niet verzonnen, maar door er voortdurend op te letten kan deze een grotere rol gaan spelen in de ervaring.

Ik vind het interessant om hierover na te denken: voor wie was deze uitspraak bedoeld voordat ze een beproeving voor jou werd? Terugkeren naar een gesprekspartner, een idee en een intentie biedt soms een eerste houvast. Deze beweging komt geleidelijk tot stand. Het gaat er niet om te bevelen : ‘vergeet je angst’, een opdracht die net zo nauwkeurig is als vragen aan de mist om zich aan de kant van de weg op te stellen.

U bent goed op de hoogte van het onderwerp. U zou er wel een uur lang over kunnen praten met iemand die u vertrouwt. Maar zodra u voor een groep moet spreken, krijgt u een brok in de keel en raken uw gedachten in de war.

Een deel van je aandacht verschuift van wat je wilde overbrengen naar wat anderen ervan zouden kunnen denken. Het gaat dan niet alleen om het kunnen spreken. Het gaat erom dat je open blijft staan voor wat je te zeggen hebt.

Veel mensen hebben af en toe last van planken koorts. Het probleem wordt ernstiger wanneer de angst al enkele dagen van tevoren begint, situaties worden vermeden of elke toespraak aanleiding geeft tot een lange zelfkritische reflectie.

Het gevreesde probleem verdient nadere toelichting.

Onder dezelfde noemer ‘angst voor de blik van anderen ’ kunnen de scenario’s heel verschillend zijn.

Er moet ook onderscheid worden gemaakt tussen een voorafgaande angst en een daadwerkelijk vernederende omgeving. Iemand vragen om zich meer op zijn gemak te voelen, lost niets op in een situatie waarin zijn of haar mening regelmatig wordt gebagatelliseerd.

Het is nuttig om je verhaal voor te bereiden. Proberen elke vraag te voorzien en elk moment van aarzeling te vermijden, kan de hele exercitie daarentegen eindeloos maken. Uiteindelijk stelt de persoon zichzelf een onmogelijke voorwaarde: alleen spreken als hij of zij zeker weet dat er geen fouten worden gemaakt.

Een van de aandachtspunten is het verleggen van het succescriterium. ‘Geen tekenen van stress vertonen’ kan worden vervangen door ‘een begrijpelijk idee overbrengen, zelfs met emotie’. Het doel blijft concreet, waarneembaar en sluit beter aan bij de werkelijke functie van een toespraak .

Bij een sociale angststoornis behoren specifieke cognitieve en gedragstherapieën tot de aanbevolen behandelingen. Deze richten zich met name op de aandacht, verwachtingen en vermijdingsgedrag. NICE, behandeling van sociale angst.

DeEMDR kan worden overwogen wanneer een situatie van spot, vernedering of een andere verontrustende herinnering een rol speelt bij de moeilijkheid. Dit betekent niet dat EMDR systematisch in de plaats komt van CGT, noch dat een pijnlijke herinnering elke angst om te spreken verklaart.

Ik wil de methode koppelen aan een specifieke vraag: welke belemmeringen zorgen ervoor dat deze persoon niet kan deelnemen zoals hij of zij dat zou willen?

In „La Présentation de soi”, dat in 1973 in het Frans verscheen, analyseert Erving Goffman het theatrale aspect van interacties. We passen de manier waarop we ons presenteren aan aan de plaats, de rol en de aanwezigen. Dit sociologische perspectief herinnert ons eraan dat spreken nooit louter het produceren van geluiden is: het is een plaats innemen ten overstaan van anderen. Bibliografische verwijzing naar het werk.

Ik vind deze omweg nuttig om te voorkomen dat alles in de persoonlijkheid wordt gevat. Een bijeenkomst waar fouten worden belachelijk gemaakt, lijkt niet op een groep waar je rustig je woorden kunt zoeken. Een accent waarover wordt gespot, een minderheidspositie of een intimiderende hiërarchie veranderen de ervaring eveneens. Bij de begeleiding moet rekening worden gehouden met deze concrete omstandigheden, en niet alleen met jouw manier van denken.

In mijn notitieboekje zou ik het volgende onderscheid opschrijven: „Zichtbaar zijn betekent niet dat je in gevaar bent; in bepaalde situaties is echter wel echte bescherming nodig.” De hele klinische subtiliteit zit in deze nuance. We proberen een signaal te herkennen dat verband houdt met het verleden, een angstige verwachting en een omgeving die op dit moment vijandig is. Dit zijn geen drie benamingen voor hetzelfde probleem. Om weer je stem te vinden, kan het nodig zijn om aan herinneringen te werken, stapsgewijze ervaringen op te doen en soms gewoon het recht op te eisen om bepaalde manieren waarop je wordt behandeld niet langer te accepteren.

Tijdens een toespraak kun je je je eigen gezicht, je stem of je gebaren voorstellen alsof je vanuit de zaal naar jezelf kijkt. Dit innerlijke beeld kan erg streng zijn. Een aarzeling lijkt eindeloos te duren, een trilling lijkt overduidelijk, een vergeten woord neemt alle aandacht in beslag. Toch komt deze voorstelling niet noodzakelijkerwijs overeen met wat anderen hebben waargenomen. Het is de moeite waard om dit te beschouwen als een hypothese, niet als een getrouwe weergave.

Het is nuttig om aan te geven op welke informatie u zich baseert. 

Het gaat er niet om alle interpretaties te vervangen door positieve gedachten. Het gaat erom te herkennen wanneer een conclusie verder gaat dan wat daadwerkelijk waarneembaar is.

Met uw toestemming kunnen rollenspellen helpen om uw voorspellingen te vergelijken met wat er daadwerkelijk gebeurt. De opzet moet stapsgewijs blijven en aansluiten bij uw doel. Iemand die het woord wil nemen tijdens een vergadering met vijf collega’s hoeft zich niet eerst voor te stellen dat hij een lezing houdt voor tweehonderd deelnemers. De relevantie van de oefening is belangrijker dan de indrukwekkendheid ervan.

Elke zin voorlezen, oogcontact vermijden of je inleiding urenlang herhalen kan een gevoel van controle geven. Sommige van deze strategieën zijn nuttig in een bepaalde context. De vraag rijst wanneer ze een absolute voorwaarde worden: „Zonder dat kan ik niet spreken.” De voorbereiding dreigt dan te bevestigen dat de situatie ondraaglijk zou zijn zonder een perfecte bescherming.

Een strategie die vertrouwen wekt, trek je niet zomaar in. Kijk eerst wat deze strategie u oplevert en wat ze u kost. Helpt het gebruik van een tekst u om nauwkeurige informatie over te brengen, maar belemmert het u om de reacties van het publiek te volgen? Verbetert oefenen uw spreekvaardigheid, maar neemt het al uw tijd in beslag en versterkt het het gevoel dat de kleinste afwijking rampzalig zou zijn? Deze analyse maakt het mogelijk om een beperkte en begrijpelijke aanpassing te kiezen.

Een doel kan zijn om aantekeningen bij te houden en tegelijkertijd vrijuit één overgang te formuleren. Een ander doel is om een vraag te stellen zonder alle mogelijke gevolgen daarvan van tevoren te overwegen. Deze oefeningen moeten op een gepaste manier worden opgezet en mogen niet worden gebruikt om jezelf te bewijzen dat je angst belachelijk is. Het doel is om extra ruimte te creëren, niet om jezelf te vernederen onder het mom van het verleggen van je grenzen.

Na een toespraak is het belangrijk hoe je deze terugleest. Als je alleen op zoek bent naar tekenen van onvolmaaktheid, kan zelfs een nuttige bijdrage in je herinnering als een mislukking blijven hangen. Het kan nuttig zijn om onderscheid te maken tussen feiten, interpretaties en de oorspronkelijke doelstellingen.

Wilde u een idee naar voren brengen: is dat idee aan bod gekomen? Wilde u een keer het woord nemen: was dat mogelijk? Deze vragen leiden ons terug naar de functie van de uitwisseling.

Via een gesprek op afstand kunnen we onderzoeken wat er vóór, tijdens en na een toespraak gebeurt. Afhankelijk van de doelstellingen kunnen er met uw instemming stapsgewijze simulaties worden opgezet. Deze zijn niet bedoeld om u in de problemen te brengen, maar om te kijken of uw verwachtingen kloppen en om andere reacties te ontwikkelen.
De vooruitgang kan bescheiden maar betekenisvol zijn: eerder het woord nemen tijdens een vergadering, even aarzelen kunnen verdragen, de avond niet doorbrengen met het napraten over uw optreden. Wat u zegt hoeft niet perfect te zijn om een plek te krijgen.