Emotionele honger en blokkades: welke rol speelt EMDR bij videoconferenties?

Eten kan echt plezier en troost bieden. Dat is geen zonde die je moet bekennen. Het wordt pas problematisch wanneer deze handeling bijna de enige beschikbare uitweg wordt, leed veroorzaakt of gepaard gaat met een verlies van controle. Het verbieden van deze reactie zonder de behoefte erachter te begrijpen, komt dan neer op het weghalen van een stoel bij iemand die niet meer kan staan, onder het voorwendsel dat zijn houding niet ideaal is.

Ik probeer daarom naar de hele reeks gebeurtenissen te kijken. Wat eraan voorafgaat, wat er tijdens het gebeuren wordt gevoeld, wat er daarna gebeurt. Als de opluchting wordt gevolgd door schaamte en vervolgens door beperking, begint de volgende avond al met een extra last. De persoon is niet simpelweg ‘opnieuw begonnen’. Hij of zij bevindt zich in een patroon dat zijn of haar eigen moeilijkheid in stand kan houden.

Het was een lange dag. Het eten komt laat op tafel. Je eet, en gaat daarna verder, met het gevoel dat er iets niet tot rust komt. Al snel dringt zich een verklaring op: „Ik heb geen enkele wilskracht.” Dat is nogal hard. En bovenal helpt het niet om te begrijpen wat er zojuist is gebeurd.

Voordat we het over emotionele honger hebben, moeten we eerst echt aandacht besteden aan honger.

Een onvoldoende voedselinname gedurende de dag, een onregelmatig ritme, ernstige vermoeidheid en emotionele spanning kunnen tegelijkertijd voorkomen. Eten om troost te zoeken sluit een daadwerkelijke energiebehoefte niet uit.

Men kan dus niet concluderen, op basis van een sterke trek of een overvloedige maaltijd, dat het probleem uitsluitend psychologisch is. Een medische en voedingskundige beoordeling kan nodig zijn, vooral wanneer de episodes zich herhalen of gepaard gaan met eetbeperkingen en controleverlies.

De relevante vraag luidt dan: „Welke gebeurtenissen gingen vooraf aan het moment waarop eten de enige beschikbare oplossing werd?”

Het kan de moeite waard zijn om een aflevering te bekijken zonder meteen te proberen deze te corrigeren.

Deze opmerking is niet bedoeld als een nieuwe vorm van permanente controle. Ze dient om onderscheid te maken tussen behoeften die door schuldgevoelens door elkaar worden gehaald. Als de verlichting die hierdoor wordt verkregen van zeer korte duur is en gepaard gaat met beperkingen, verdient de hele reeks gebeurtenissen bijzondere aandacht.

EMDR-therapie kan worden overwogen als uit een beoordeling blijkt dat er verontrustende herinneringen zijn die bijvoorbeeld verband houden met het lichaam, schaamte of traumatische ervaringen. De focus ligt dan op de emotionele belasting en de gevolgen daarvan, niet op een beloofde gewichtsvermindering.

Bij een eetstoornis blijft een specifieke behandeling noodzakelijk. In de aanbevelingen wordt onderscheid gemaakt tussen de stoornissen en hun behandelingen; ze worden niet afgedaan als een slechte omgang met emoties. NICE, herkenning en behandeling van eetstoornissen.

Psychologische begeleiding moet kunnen worden afgestemd op de inzet van andere professionals. Ze is geen vervanging voor een voedingsbeoordeling of medische begeleiding wanneer deze aangewezen zijn.

In „Les techniques du corps”, een tekst die in 1936 verscheen, laat Marcel Mauss zien dat de manier waarop we ons lichaam gebruiken ook deel uitmaakt van sociale leerprocessen. Vanuit dit perspectief is het niet mogelijk om een eetstoornis te diagnosticeren. Hij herinnert ons eraan dat eten nooit een puur mechanische handeling is, los van elke collectieve geschiedenis. Maaltijden kunnen staan voor feest, plicht, troost, controle of verbondenheid. Marcel Mauss, tekst uit 1936.

Dit perspectief helpt me om respectvolle vragen te stellen.

Deze elementen wijzen niet op een schuldige. Ze helpen wel te begrijpen waarom een bord meer kan dragen dan alleen de inhoud ervan.

Ik houd ook deze opmerking in gedachten: „Een emotionele behoefte doet niets af aan de behoefte aan voedsel.”

Je kunt verdrietig zijn en toch honger hebben. Door systematisch naar een psychologische oorzaak te zoeken, loop je het risico de aandacht af te leiden van onvoldoende voedselinname of een gezondheidsprobleem. Klinische nauwkeurigheid behoedt ons voor dergelijke simplificaties. Het doel is niet om bij elke hap een voortdurende onderzoekster te worden. Het gaat erom voldoende zekerheid en flexibiliteit terug te vinden, zodat eten weer een ervaring onder vele andere wordt, met plezier, sensaties en minder innerlijke twijfels.

Het onderwerp voeding gaat vaak gepaard met een voornemen om meer zelfbeheersing te tonen. Minder eten, meer weerstand bieden, je niet meer aangetrokken voelen tot bepaalde producten. Voordat ik dit doel voor mezelf vaststel, wil ik eerst begrijpen wat er gedurende de dag gebeurt. Iemand kan zijn activiteiten zo indelen dat hij zijn behoeften uitstelt tot het moment waarop ze heel moeilijk te negeren zijn. Het probleem zit dan niet alleen in het avondeten.

Door samen met een voedingsdeskundige naar je eetpatroon te kijken, kun je je eetritmes, je voedingsinname en je daadwerkelijke beperkingen beter in kaart brengen. Het therapeutische werk onderzoekt op zijn beurt wat ervoor zorgt dat deze behoeften moeilijk te herkennen of in aanmerking te nemen zijn. Gunt u iemand anders gemakkelijk een pauze, maar wacht u tot u al uw taken hebt afgerond voordat u uzelf toestaat te eten? Deze asymmetrie verdient wellicht evenveel aandacht als het voedsel dat wordt geconsumeerd.

Het is ook belangrijk om rekening te houden met wat er in de praktijk haalbaar is. Tijdschema’s, financiële middelen, verplaatsingen en gezinsverplichtingen hebben invloed op de maaltijden. Een theoretisch voorstel dat onhaalbaar is, kan alleen maar extra schuldgevoelens oproepen. We proberen uw situatie te begrijpen zoals u die ervaart, zonder ervan uit te gaan dat u over ideale hoeveelheden tijd, energie of organisatie beschikt.

Wanneer een eetincident onmiddellijk wordt gevolgd door zelfverwijt, wordt het moeilijk om te kijken naar wat eraan voorafging. Het oordeel neemt alle ruimte in beslag. Het kan de indruk wekken dat je actie onderneemt, omdat je jezelf belooft het beter te doen, terwijl de reeks gebeurtenissen die tot de eetbui heeft geleid, ongemoeid blijft. Door deze innerlijke vijandigheid te verminderen, kun je nauwkeuriger observeren, zonder een moeilijkheid te bagatelliseren die je leed bezorgt.

Als uw verzoek betrekking heeft op het gewicht, kan hieraan aandacht worden besteed zonder dat dit de enige maatstaf voor het werk wordt. Het verminderen van schuldgevoelens, de mogelijkheid om over een episode te praten zonder deze te verbergen, of het vroegtijdiger herkennen van een behoefte zijn andere aspecten. Ze bieden geen garantie voor een verandering in gewicht, maar ze kunnen uw relatie met eten begrijpelijker en minder conflictueus maken.

Bij een gecoördineerde begeleiding moet iedereen weten wat zijn of haar rol is. De voedingsdeskundige zou niet hoeven te raden wat de inhoud van de therapie is, en de therapeut mag geen voedingsadvies improviseren. Met uw toestemming en wanneer dat nuttig is, kan er worden gesproken over de gemeenschappelijke doelstellingen en de moeilijkheden waarmee rekening moet worden gehouden. Deze samenhang voorkomt dat u tegenstrijdige aanwijzingen krijgt.

We kunnen ook een doelstelling die te rigide is geworden, opnieuw onder de loep nemen. „Nooit meer uit emotie eten” kan een onrealistische en onnodig strenge eis zijn. Inzicht krijgen in de momenten die u zorgen baren, situaties van ontbering voorkomen en verschillende manieren vinden om aan uw behoeften tegemoet te komen, vormt een meer gerichte aanpak.EMDR past, wanneer het geïndiceerd is, in deze aanpak en is geen vervanging voor het geheel.

Tijdens een videogesprek kunnen we onderzoeken watvoeding probeert te reguleren, wat voortkomt uit een fysieke behoefte en wat alternatieven bemoeilijkt. Soms is de eerste verandering niet om meer weerstand te bieden, maar om een dag zo in te richten dat de basisbehoeften niet langer worden uitgesteld tot ’s avonds.

U hoeft geen ‘perfect’ eetpatroon te hebben om hierover te komen praten.