Een moeilijke breuk: inzicht in terugkerende patronen en de rol van EMDR

Het beeld werpt licht op een reële moeilijkheid. Een relatie geeft structuur aan gewoontes, verwachtingen en een plek in de wereld. Het einde ervan haalt niet alleen iemand uit het beeld: het laat talrijke gebaren achter zonder ontvanger. Ik ben geïnteresseerd in die gebaren, omdat ze laten zien waar de band de dag nog steeds beïnvloedt. Het herlezen van een bericht kan een zoektocht zijn naar een verklaring, een verzoening of een paar seconden van nabijheid. Dezelfde schijnbare handeling kan dus meerdere functies hebben.

Het volstaat niet om te zeggen: „De trein is vertrokken.“ De persoon weet dat vaak heel goed. Wat nog moet veranderen, isde innerlijke verwachting, de betekenis van het vertrek, en soms de overtuiging dat dit perron zijn enige kans was om op reis te gaan. We kunnen het verlies erkennen en tegelijkertijd deze laatste conclusie onder de loep nemen. Een relatie kan essentieel zijn geweest zonder de definitieve maatstaf voor je waarde te worden.

De relatie is voorbij, maar de dag blijft zich om haar heen afspelen. Een telefoon controleren. Een gesprek nog eens doorlezen. Je voorstellen wat er anders gezegd had kunnen worden. Soms is het pijnlijkste niet eens meer de afwezigheid van de ander. Het is de conclusie die zich opdringt: „Ik ben niet belangrijk genoeg om iemand te laten blijven.”

Na een breuk is er wat er net is gebeurd en wat deze gebeurtenis over ons lijkt te zeggen. Het onderscheid tussen beide verandert het therapeutische proces.

Verdriet, woede en twijfels kunnen gepaard gaan met het einde van een relatie. Er is geen vast tijdschema om een nieuwe bladzijde om te slaan. Willen dat het beter gaat, betekent niet dat je onmiddellijk moet stoppen met voelen.

Begeleiding is zinvol wanneer het lijden de overhand krijgt, het dagelijks leven in het honderd loopt of wanneer zich steeds weer dezelfde relationele impasses voordoen. Het biedt ook de mogelijkheid om de huidige veiligheidssituatie onder de loep te nemen: een breuk die gekenmerkt wordt door bedreigingen of machtsmisbruik kan niet op dezelfde manier worden verwerkt als een scheiding waarbij iedereen zijn of haar grenzen kan stellen.

Als je zegt : ‘Ik kies altijd de verkeerde mensen’, dan sluit je daarmee vaak de reflectie af. Het is vruchtbaarder om te kijken hoe een relatie tot stand komt en wat er gebeurt als die onzeker wordt.

Deze reeks is een mogelijk voorbeeld, geen algemene uitleg of automatische verdeling van verantwoordelijkheden.

Het aandachtspunt kan de angst zijn om de band te verliezen, de moeite om een behoefte te uiten of de gewoonte om te blijven ondanks wat pijn doet. Inzicht in de eigen rol in een dynamiek maakt iemand nooit verantwoordelijk voor het geweld dat hij of zij heeft ondergaan.

Wanneer bepaalde herinneringen erg beladen blijven, kan een EMDR-behandeling overwogen: een afscheidsscène, een vernedering, een ervaring uit het verleden waarvan de betekenis vandaag weer naar boven komt. Het doel wordt bepaald op basis van uw eigen ervaringen, zonder koste wat kost een oorzaak in de kindertijd te zoeken.

Het gaat er niet om iemand uit je geheugen te wissen. De verandering die je nastreeft, is specifieker: aan dit verhaal kunnen denken zonder dat je daarbij steevast weer in dezelfde wanhoop terechtkomt of tot dezelfde conclusie over je eigen waarde komt.

Een relatiebreuk is niet per definitie een traumatische stoornis. De indicatie voor EMDR moet op het individu afgestemd blijven; de aanbevelingen inzake PTSS vormen geen specifiek bewijs voor alle scheidingen. NICE-aanbevelingen inzake posttraumatische stress.

Paul Ricœur onderzoekt de narratieve identiteit in „Zichzelf als een ander”, gepubliceerd in 1990. Het idee dat mij hier interesseert, is de manier waarop we onszelf door middel van verhalen begrijpen. Na een scheiding kan het verhaal plotseling inkrimpen: „Ik ben de persoon die in de steek wordt gelaten. ” Een gebeurtenis wordt een titel, en vervolgens pretendeert de titel het hele boek samen te vatten. Paul Ricœur, werk uit 1990.

Deze filosofische interpretatie bewijst geen enkel therapeutisch effect. Ze nodigt echter uit om aandacht te schenken aan de gebruikte woorden. „Dit verhaal is ten einde gekomen“ laat meer ruimte dan „niemand zal ooit blijven“. Ik stel niet voor om een pijnlijke zin te vervangen door een vrolijke bewering die er zomaar overheen wordt geplakt. Verdriet stelt het doorgaans niet op prijs als er een reclameposter op wordt geplakt. We zoeken naar een treffendere formulering, die het verlies kan omarmen zonder de toekomst te veroordelen.

Het logboek kan dan heel concreet worden: wat deze relatie mij heeft gebracht, wat het mij heeft gekost, wat ik in een volgende relatie eerder wil herkennen. Het gaat er niet om meteen een les te trekken. Sommige bladzijden moeten eerst worden uitgehuild. Maar door geleidelijk aan het onderscheid te maken tussende beleefde geschiedenis ende volledige identiteit, kun je de kade verlaten zonder te doen alsof de reis nooit iets heeft betekend.

Een scheiding kan vragen onbeantwoord laten. 

Het is begrijpelijk dat men de geschiedenis wil reconstrueren. Maar soms roept een antwoord meteen een nieuwe vraag op, zonder dat de scheiding daardoor draaglijker wordt. Het onderzoek wordt dan een manier om verbonden te blijven met de afwezige persoon.

Dit onderscheid is ook van belang wanneer u op zoek bent naar een laatste gesprek. Wat is precies uw verwachting? Informatie, erkenning, excuses, de mogelijkheid om de relatie weer op te pakken? Door deze verwachting te benoemen, kunt u nagaan wat nog van de ander afhangt en wat op een andere manier weer opgebouwd kan worden. De therapie beslist niet voor u of u weer contact moet opnemen. Ze helpt u om duidelijker te zien wat dit contact zou kunnen opleveren en wat het zou kunnen verlengen.

Wanneer meerdere relaties dezelfde gang van zaken lijken te hebben gevolgd, kan er een algemene conclusie ontstaan: „Ik ben niet in staat om op de juiste manier lief te hebben.” Deze uitspraak vermengt je eigen geschiedenis, je keuzes, het gedrag van je partners en de omstandigheden. Het risico bestaat dat een probleem dat begrepen moet worden, wordt omgezet in een definitieve identiteit. Het is belangrijk om terug te gaan naar meer specifieke en beïnvloedbare elementen.

We kunnen bijvoorbeeld kijken naar het moment waarop een ongemakkelijk gevoel ontstaat en het moment waarop dit wordt uitgesproken. Soms hebt u een onevenwicht al vrij vroeg opgemerkt, maar hoopte u dat het zich vanzelf zou oplossen zonder erover te praten. Misschien hebt u bepaalde dingen geaccepteerd omdat het verbreken van de band moeilijker leek dan in die ongemakkelijke situatie blijven. Dit zijn mogelijke invalshoeken, die niet alle verhalen beschrijven en het misbruik door een partner nooit rechtvaardigen.

Het is ook belangrijk om te onderzoeken wat er anders was. Er werd eerder een grens gesteld. Er werd een vertrouwenspersoon ingeschakeld. De relatie werd beëindigd voordat de situatie verder verslechterde. Deze verschillen kunnen onopgemerkt blijven als men alleen naar het eindresultaat kijkt: ‘weer een scheiding’. Door deze verschillen te herkennen, kun je een beeld vormen waarin de reeds opgedane lessen worden meegenomen, in plaats van alleen de herhaling te onthouden.

Bij een relatiebreuk zijn er verschillende manieren om de pijn te verwerken en je leven weer op te bouwen. Deze mogelijkheden kun je op eigen houtje verkennen of met therapeutische begeleiding.

Deze stappen vormen een stappenplan om de periode na de breuk door te komen en bevorderen een proces van genezing en zelfherontdekking.

Het werk heeft ook betrekking op de dagen daarna: de nodige contacten, sociale media, eenzaamheid, kinderen als die er zijn. Een nuttige grens kan beginnen met een eenvoudige vraag: „Helpt deze uitwisseling me om de scheiding te verwerken, of houdt ze me in afwachting ervan?”

Tijdens een videogesprek kunnen we de tijd nemen om deze aspecten uit te zoeken.