EMDR-behandelaars: waarom zou u de ‘parts’-benadering in uw protocollen opnemen?
Logboek „Een vergadering zonder machtsstrijd“
Om het nut vande ‘parts’-benadering te illustreren, stel ik me een vergadertafel binnenshuis voor. De ene stem wil vooruitgaan. Een andere controleert de uitgangen. Een derde vraagt of we wel goed hebben begrepen wat er zou kunnen gebeuren. Als de therapeut alleen degene steunt die snel vooruit wil, zullen de anderen niet per se de kamer verlaten: ze kunnen de stroom uitschakelen. Enthousiasme voor het protocol is geen vervanging voorovereenstemming over de arbeidsvoorwaarden.
Deze scène is een metafoor, geen bewering dat er afzonderlijke personages in de hersenen leven. De ‘delen’-benadering kan sommige mensen helpen om tegenstrijdige neigingen te onderscheiden, zonder een van beide tot een tekortkoming te reduceren. ‘Een deel van mij wil veranderen, een ander deel is bang voor de gevolgen’ kan meer nieuwsgierigheid opwekken dan ‘ik saboteer alles’. Op voorwaarde dat deze manier van spreken echt bij hen past.
Ik ben vooral geïnteresseerd in wat er achter een aarzeling schuilgaat. De angst om de controle te verliezen, een dierbare teleur te stellen of overspoeld te worden, kan cruciale klinische informatie bevatten. Het herkennen ervan betekent niet dat je het de vrije loop laat. Het stelt je in staat om een tempo en een kader af te spreken waarin het werk mogelijk blijft. Een productieve vergadering vereist niet dat iedereen applaudisseert; het vereist dat geen enkele deelnemer de mond wordt gesnoerd om de agenda te versnellen.
Iemand wil vooruitgang boeken, maar is bang voor wat het werk teweeg zou kunnen brengen. Hij of zij vraagt om een herinnering te bespreken, maar begint te aarzelen zodra die herinnering concreter wordt. Voor de behandelaar is de verleiding groot om te zoeken naar wat het protocol blokkeert. Een andere vraag kan vruchtbaarder zijn: „Wat probeert deze aarzeling te beschermen?”
De benadering vanuit ‘delen’ biedt een taal om deze ambivalentie te onderzoeken zonder deze meteen tot een obstakel te maken.
De delen: een model om na te denken over de innerlijke ervaring
De IFS, wat staat voor ‘Internal Family Systems’, stelt voor om het innerlijke leven te beschouwen als een geheel van delen die onder meer beschermende functies vervullen. Deze voorstelling kan iemand helpen om tegenstrijdige houdingen te beschrijven: dichtbij willen zijn en tegelijkertijd bang zijn voor afhankelijkheid, op zoek zijn naar verandering en tegelijkertijd vrezen zijn houvast te verliezen.
De ‘delen’ zijn geen anatomische structuren. Het gebruik van deze terminologie maakt het evenmin mogelijk om een dissociatieve stoornis te diagnosticeren. Het gaat om een therapeutisch model, dat voor de persoon begrijpelijk en aanvaardbaar moet blijven.
Sommige patiënten herkennen zich hierin. Anderen spreken liever over behoeften, reacties of neigingen. Hun taal verdient het om als leidraad te dienen voor het werk.
Begrijp eerst wat bescherming inhoudt, voordat je die wilt afschaffen
Een kostbare strategie kan een begrijpelijke functie hebben. Controle kan bedoeld zijn om het onvoorspelbare te voorkomen.Vermijdingsgedrag kan leed beperken. Dat betekent niet dat elke reactie heilzaam is, maar wel dat het bij een interventie zinvol is om na te gaan wat deze in de plaats zou komen.
Bij EMDR kan deze uitleg een steun zijn bij de voorbereiding en het bespreken van de toestemming. Als de cliënt bang is om overweldigd te raken, is het niet altijd de oplossing om het protocol uitgebreider uit te leggen. Het is belangrijk om deze angst te begrijpen, de mogelijkheden om te stoppen duidelijk te maken en het tempo opnieuw te beoordelen.
Integratie is zinvol wanneer ze een oplossing biedt voor een herkenbaar klinisch probleem. Ze verliest haar nut als ze complexe terminologie toevoegt aan een werk dat al duidelijk is.
Laten we eerst even met elkaar van gedachten wisselen.
Integreren betekent niet dat je je superieur moet gedragen
Het onderzoek naarIFS neemt toe, met name in het kader van het PARTS-programma. Hieruit kan niet worden geconcludeerd datde combinatie van IFS en EMDR systematisch beter zou zijn dan EMDR alleen. Het onderzoeken van een interventie die voortkomt uit IFS betekent niet dat alle mogelijke combinaties daarmee worden gevalideerd. Register van het PARTS-onderzoek.
De behandelaar moet dus kunnen uitleggen waarom hij deze interpretatie voorstelt, wat hij ervan verwacht en hoe hij zal nagaan of deze relevant is. Een EMDR-opleiding is op zichzelf geen volledige opleiding in IFS, en omgekeerd.
Het model moet ten dienste blijven staan van de mens
Reflectieve praktijk volgens Donald Schön
Donald Schön gaat in zijn in 1983 verschenen boek „The Reflective Practitioner” in op de kennis die professionals in de praktijk inzetten en op hun vermogen om na te denken over wat ze doen. Dit uitgangspunt lijkt mij van grote waarde wanneer verschillende benaderingen elkaar kruisen.
De juiste vraag beperkt zich niet tot „zou dit hulpmiddel hier nuttig zijn?”. Het gaat erom wat we met dit hulpmiddel kunnen begrijpen, controleren en bijstellen. Donald Schön, boek uit 1983.
De koppeling tussen IFS en EMDR
Wat betreft de koppeling tussen IFS en EMDR wil ik daarom één principe hanteren:
- De moeilijkheid formuleren
- De keuze toelichten
- Bekijk het antwoord
- Bereid zijn om de hypothese aan te passen
Een indrukwekkende woordenschat kan een gevoel van diepgang wekken zonder dat het begrip erdoor wordt verbeterd. Als iemand zich verloren voelt in een theatervoorstelling waarvoor hij of zij nooit heeft auditie gedaan, moeten we terugkeren naar zijn of haar eigen woorden.
De samenhang van de zorg en het kader daarvan
In mijn notitieboekje zou deze zin staan:
"Integratie wordt beoordeeld aan de hand van de
consistentie van de zorg
, niet aan het aantal logo’s op de gereedschapskist.”
Opleiding, klinische vaardigheid en supervisie maken het mogelijk om deze samenhang in twijfel te trekken. Onderzoek naar een methode betekent niet automatisch dat alle toepassingen ervan gerechtvaardigd zijn. Het erkennen van deze beperking doet niets af aan de therapeutische creativiteit; het biedt juist een kader waarin deze kan worden onderzocht in plaats van alleen maar bewonderd.
Een taal die wordt voorgesteld, maar nooit wordt opgelegd
De ‘delen’-benadering kan aansprekend zijn voor een behandelaar die ermee vertrouwd is. Voor de persoon die begeleid wordt, kan deze benadering intuïtief, vreemd of te abstract overkomen.
Het is dus noodzakelijk om deze woordenschat als een mogelijkheid te presenteren. De patiënt moet kunnen zeggen dat hij zich er niet in herkent, zonder dat deze weigering wordt geïnterpreteerd als extra weerstand. Een methode verliest haar functie wanneer ze elk antwoord onmogelijk maakt dat haar model niet bevestigt.
Een eenvoudige formulering kan uitgaan van de woorden die er al staan:
„U beschrijft zowel een verlangen om vooruit te gaan als een angst voor wat er daardoor zou kunnen
veranderen.”
We kunnen aan deze spanning werken zonder meteen beschermers of interne categorieën te benoemen. Als de taal van de ‘delen’ vervolgens duidelijkheid biedt, kan deze worden geïntroduceerd en besproken. Het model moet de ervaring ondersteunen, niet een scenario bieden dat moet worden ingevuld.
Deze waakzaamheid geldt ook voor de getoonde beelden en dialogen. Een voorstelling die tijdens een sessie naar voren komt, is subjectief materiaal. Ze vormt geen bewijs van een historische gebeurtenis, noch biedt ze toegang tot een verborgen waarheid.
De behandelaar blijft verantwoordelijk voor de manier waarop hij vragen stelt en omgaat met wat naar voren komt. De openheid voor de ervaring moet in evenwicht blijven met de nodige voorzichtigheid wat betreft interpretaties en herinneringen.
Wil je weten of EMDR via video geschikt is voor jou? Laten we samen eens praten.
Het verband leggen tussen de voorbereiding en een klinische beslissing
Inzicht in een beschermende reactie betekent niet dat er voor elke interventie eerst de denkbeeldige instemming van elke partij moet worden verkregen. Een dergelijke regel zou de voorbereiding eindeloos kunnen maken. De redenering moet gebaseerd blijven op wat de persoon kan uiten en ervaren: wordt het voorstel begrepen, is weigering mogelijk, is bekend hoe een probleem kan worden gemeld en is er voldoende contact om deel te nemen?
Het werk kan ertoe leiden dat een te breed doel moet worden bijgesteld. In plaats van meteen het hele relaas van een relatie als doel te nemen, kan het beter zijn om de huidige moeilijkheid te specificeren of bepaalde steunpunten te versterken. Deze beslissing vloeit niet automatisch voort uit de gebruikte terminologie. Ze is gebaseerd opde beoordeling, de context, de vaardigheden van de behandelaar en de dialoog met de patiënt.De ‘delen’-benadering is dan slechts één van de vele hulpmiddelen om inzicht te krijgen.
Het is nuttig om de redenering bij te houden: welke moeilijkheid was de aanleiding om dit model te gebruiken, welke reactie werd waargenomen en welke elementen rechtvaardigen de volgende stap? Als de integratie geen duidelijkheid biedt of de verwarring juist vergroot, moet deze kunnen worden herzien. De waarde van een hulpmiddel wordt niet afgemeten aan de rijkdom van de uitwisseling tijdens de sessie, maar aan wat het daadwerkelijk mogelijk maakt om te begrijpen en bij te sturen inde begeleiding.
Het onderscheid tussen ambivalentie en dissociatieve stoornissen
Klinische differentiatie en beperkingen van het model
Het gevoel dat men in tweeën is gesplitst, is op zich niet voldoende om te concluderen dat er sprake is van een klinische dissociatie. Omgekeerd mogen ernstige problemen met de continuïteit van de beleving niet worden gebagatelliseerd door ze louter af te doen als een conflict tussen verschillende delen van het zelf.
Deze situaties vereisen een beoordeling en, indien nodig, een deskundig advies. Het model is geen vervanging voor de klinische beoordeling en biedt niet automatisch de vaardigheden om alle casussen te begeleiden.
Nauwkeurige observatie tijdens supervisie
Bij supervisie is het bijzonder nuttig om de observaties te beschrijven voordat je ze benoemt:
- Welke verandering is opgemerkt?
- Kon de persoon de vraag beantwoorden?
- Hoe werd het einde van de sessie ervaren?
- Wat is er tussen de wedstrijden door bekend?
Door deze verduidelijking wordt voorkomen dat de groep alleen maar over een theoretische categorie discussieert en daarbij het contact verliest met wat er werkelijk is gebeurd.
Vakbekwaamheid en professionele transparantie
Een opleiding in een integratieve praktijk vereist ook dat men zijn grenzen kent. Weten hoe je de IFS moet presenteren, de concepten ervan begrijpen en de methode af en toe toepassen, zijn geen drie gelijkwaardige vaardigheidsniveaus.
De behandelaar moet duidelijk kunnen aangeven welke opleiding hij heeft gevolgd en wat hij daadwerkelijk aanbiedt. Deze transparantie beschermt de patiënt en verbetert de kwaliteit van de samenwerking met andere professionals. Het stelt hem in staat om met nieuwsgierigheid te werk te gaan, zonder dat het enthousiasme voor een bepaalde aanpak verandert in een zekerheid over de indicatie ervan.
Een vraag om mee te nemen naar de supervisie
In plaats van “welke techniek moet ik toevoegen?”, stel ik dit uitgangspunt voor: “Op welke elementen is mijn hypothese over de functie van deze reactie gebaseerd?”
Deze vraag maakt het mogelijk om het risico op suggestie, een eventuele dissociatie en de daadwerkelijke rol van de patiënt in de besluitvorming te onderzoeken. Binnen het EMDR PEPS-ecosysteem moet de combinatie van verschillende benaderingen ten dienste blijven staan van deze klinische nauwkeurigheid.
Als ude ‘parts’-benadering in uw praktijk wilt integreren, kan supervisie u helpen om uw indicaties en grenzen te verduidelijken, voordat u nieuwe hulpmiddelen toevoegt.
Wil je weten of EMDR via video geschikt is voor jou? Laten we samen eens praten.



