Het impostorsyndroom bij expats: "Pas ik hier wel echt?"
Logboek – EMDR-praktijk PEPS
Wanneer externe referentiepunten verdwijnen en de identiteit wankelt
Als ik het heb over het impostorsyndroom bij expats, zie ik vaak het beeld voor me van een professional die van speelveld verandert… met dezelfde vaardigheden, maar zonder de houvast die tot dan toe zijn positie bevestigde.
De ervaring is er. De vaardigheden ook. Maar het gevoel van legitimiteit begint te wankelen.
Via EMDR-teleconsultspreken patiënten niet direct over “impostorsyndroom”. Ze beschrijven eerder een vaag gevoel van twijfel, moeite om hun plaats te vinden, een indruk dat ze niet meer helemaal op hun plek zijn.
Alsof de externe factoren die hun identiteit bevestigden, verdwenen waren, waardoor het systeem geen houvast meer had.
In mijn EMDR PEPS-praktijk wordt dit soort ervaringen niet gezien als een gebrek aan zelfvertrouwen. Het wordt geïnterpreteerd als een verstoring van de interne referentiepunten, die vaak samenhangt met het wegvallen van de gebruikelijke externe bevestigingen.
Dankzij deze benadering kunnen we grondig te werk gaan, ook bij internationale begeleiding via videoconferenties.
Het impostorsyndroom in het buitenland
Wanneer de maatstaven voor legitimiteit veranderen
Verhuizen naar een nieuw land betekent vaak een verandering van status. Een nieuwe werkomgeving. Nieuwe normen. Nieuwe referentiepunten.
Wat voorheen vanzelfsprekend was, wordt nu onzeker.
In de praktijk zien we steeds hetzelfde patroon: het is niet de competentie die verdwijnt, maar de signalen waarmee die kon worden bevestigd. De uitingen worden dan indicatoren:
- Twijfel over de rechtmatigheid ervan
- De behoefte om zich te bewijzen
- Bang om ‘ontmaskerd’ te worden
- Voortdurende vergelijking
Uit de klinische praktijk blijkt dat wanneer externe referentiepunten wegvallen, het systeem dit intern probeert te compenseren, vaak op een overdreven manier.
Laten we eerst even met elkaar van gedachten wisselen.
Verandering van status en verlies van identiteit
Een functie die niet langer voldoende is om te definiëren
In het land van herkomst wordt de identiteit geschraagd door een reeks referentiepunten:
- maatschappelijke erkenning
- kennis van de codes
- bekende loopbaan
- netwerk van relaties
In het buitenland ontbreken deze elementen geheel of gedeeltelijk. Het systeem bevindt zich in een bijzondere situatie: het moet functioneren zonder de gebruikelijke validaties.
In de praktijk vertaalt zich dit in een gevoel van onzekerheid: „Ik weet wat ik doe… maar ik weet niet meer waar ik sta.”
Deze discrepantie duidt niet op een daadwerkelijk verlies van competentie. Het duidt op een verlies van structuur rondom die competentie.
Wat er onder de motorkap gebeurt
Een systeem dat om bevestiging vraagt
Wanneer er steeds minder externe aanwijzingen zijn, gaat het zenuwstelsel steeds meer op zoek naar bevestiging. Maar bij gebrek aan duidelijke feedback komt het tot zijn eigen veronderstellingen:
- “Ik ben er niet goed genoeg voor”
- “Ik hoor hier niet thuis”
- “Dat zullen we wel zien”
In de praktijk zien we steeds weer hetzelfde patroon: de hersenen vullen de onzekerheid op met een negatieve interpretatie.
De symptomen worden dan signalen:
- Overmatige toewijding aan het werk
- Moeite om een standpunt in te nemen
- Voortdurende zelfcontrole
- Geestelijke vermoeidheid
Als men deze elementen niet als een reactie van het systeem opvat, kunnen ze worden geïnterpreteerd als een gebrek aan vertrouwen.
De rol van EMDR bij dit soort problemen
Een stabiele interne verankering herstellen
EMDR is niet bedoeld om ‘het zelfvertrouwen te versterken’. Het richt zich op wat het systeem ervan weerhoudt zijn eigen legitimiteit te erkennen. In dit soort situaties bestaat het werk uit:
- Herken de momenten waarop twijfel de kop opsteekt
- Situaties identificeren die tot desoriëntatie leiden
- De herinneringen bekijken die verband houden met deze onzekerheid
- Een systeemupdate toestaan
Dit werk is niet bedoeld om te overtuigen. Het zorgt ervoor dat het systeem niet langer hoeft te twijfelen.
EMDR via videoconferentie: werken in de echte context
Het plein bekijken zoals het er in het echt uitziet
In het kader van een verblijf in het buitenland biedt videobellen direct inzicht in het dagelijkse leven ter plaatse.
Het werk vindt plaats in:
- de werkelijke werkomgeving
- de leefomgeving
- concrete situaties
Juist in deze situaties ontstaan er twijfels. Dit kader biedt de mogelijkheid om:
- een nauwkeurige observatie van de momenten waarop de activiteit optreedt
- werk dat aansluit bij de realiteit
- een directere integratie
In het kader van internationale begeleiding versterkt deze nabijheid de relevantie van het therapeutische werk.
Wil je weten of EMDR via video geschikt is voor jou? Laten we samen eens praten.
Voorbeeld van internationale begeleiding
Wanneer competentie alleen niet meer voldoende is om gerust te stellen
Ik begeleid bijvoorbeeld een patiënt die in Noord-Amerika woont en over ruime ervaring in zijn vakgebied beschikt. Objectief gezien beheerst hij zijn werk volledig.
En toch blijft er één probleem bestaan:
- een moment van twijfel voordat je iets zegt
- het gevoel dat je niet legitiem bent
- een foutverwachting
Tijdens de sessie werd er niet aan zijn vaardigheden gewerkt. Er werd gewerkt aan specifieke momenten:
- een professionele interactie
- een standpunt
- een blik die als beoordelend wordt ervaren
Deze situaties hebben het mogelijk gemaakt een eerdere activering te identificeren, die al in andere contexten aanwezig was.
Het werk bestond erin deze activeringspunten aan te pakken, waardoor het systeem niet langer reageert alsof het voortdurend zijn plaats moet bewijzen.
De werkwijze
Het interieur stabiel houden terwijl de buitenwereld verandert
Bij dit soort ervaringen volstaat het vaak niet om geruststelling te zoeken in externe bewijzen. Het systeem heeft geen gebrek aan argumenten. Wat ontbreekt, is innerlijke stabiliteit.
EMDR-therapie houdt het volgende in:
- Twijfelgedachten uitschakelen
- Een evenwichtige perceptie herstellen
- Zorgen voor een stabielere positionering
- Legitimiteit kun je niet afdwingen.
We verwijderen wat haar kwetsbaar maakt.
Je eerste sessie voorbereiden
Terug naar de steunpunten
In dergelijke situaties biedt de eerste sessie de mogelijkheid om:
- momenten van twijfel herkennen
- de uitlokkende situaties herkennen
- begrijpen hoe het systeem werkt
Het gaat er niet om snel fouten te corrigeren. Het gaat erom een stevige basis te leggen.
Conclusie
Wanneer de plaats niet langer afhankelijk is van de context
Het impostorsyndroom bij expats duidt niet op een gebrek aan competentie. Het weerspiegelt een verlies van externe referentiepunten, waardoor de interne verankering tijdelijk verzwakt.
Met EMDR via videoconferentie kan direct aan de triggerpunten worden gewerkt, waarbij rekening wordt gehouden met de werkelijke context. Wanneer het systeem zijn innerlijke stabiliteit terugvindt, krijgt de kwestie van de plaats een andere invulling.
Ze is niet langer alleen afhankelijk van de omgeving.
Wilt u eens de balans opmaken van uw situatie in het buitenland? Tijdens een eerste gesprek kunnen we bekijken of deze vorm van begeleiding iets voor u is.
