Eco-angst: omgaan met de angst voor de toekomst zonder af te zien van actie

De humor richt zich hier op de onmogelijke eis, nooit op de ernst van de situatie. De klimaatverandering is reëel. Bezorgdheid kan blijk geven van aandacht voor het leven, verantwoordelijkheid en gehechtheid. Wat pijnlijk wordt, is soms de transformatie van die gehechtheid in voortdurende waakzaamheid: niets willen missen, zich nooit te lang verheugen, voortdurend controleren of de toekomst nog steeds bedreigend is.

Ik ben geïnteresseerd in de overgang tussen informatie en vastzitten. Een gegeven kan helpen bij het nemen van een beslissing. Het herhaaldelijk raadplegen ervan kan echter ook een gevoel van alertheid in stand houden zonder nieuwe mogelijkheden te openen. Dat is niet hetzelfde gebruik van informatie, ook al zijn de gelezen artikelen identiek. Om weer wat ruimte te creëren, moet je erkennen op welk moment het begrijpen van de wereld verandert in de verplichting om die wereld volledig te omvatten.

Als je de app sluit, is de kwestie nog niet opgelost. Na het lezen van een nieuwsbericht over het klimaat ga je weer verder met je bezigheden, maar er blijft iets in je hoofd hangen. Hoe kun je naar de toekomst kijken? Wat moet je aan je kinderen doorgeven? Wat heeft een individuele daad voor zin als de noodzakelijke veranderingen zo enorm lijken?

Eco-angst raakt dat raakvlak tussen een collectieve bedreiging en een persoonlijk leven dat door moet gaan.

Milieuzorgen kunnen een begrijpelijke reactie zijn op reële problemen. De WHO benadrukt het verband tussen klimaatverandering, geestelijke gezondheid en sociale omstandigheden. WHO, klimaat en geestelijke gezondheid.

Bij deze bezorgdheid begeleiden gaat er dus niet om iemand ervan te overtuigen dat alles goed komt. Dat zou betekenen dat je ontkent waar hij of zij zich zorgen over maakt. Het gaat erom te kijken wat hij of zij dankzij deze bezorgdheid nog wel kan doen en wat hij of zij nu niet meer kan doen:

Je kunt het onderwerp serieus nemen en erkennen dat zijn voortdurende aanwezigheid moeilijk te verdragen wordt.

Het zoeken naar informatie kan tot inzicht leiden. Maar wanneer het zoeken nooit ophoudt, leidt elke lezing naar de volgende. De intentie om je voor te bereiden maakt soms plaats voor een verwachting: eindelijk de informatie vinden die de toekomst zekerheid zal brengen.

Dergelijke informatie bestaat echter niet. De vraag is dan ook hoe we omgaan met onzekerheid en welke grenzen we stellen aanonze blootstelling aan het nieuws. Het gaat er niet om de ogen te sluiten, maar om na te gaan of een bepaalde manier van informatieverwerking ons vermogen om te handelen nog steeds ondersteunt.

Het is mogelijk je betrokken te voelen zonder persoonlijk verantwoordelijk te kunnen zijn voor het hele probleem. Dit onderscheid is vaak moeilijk te maken wanneer schuldgevoelens elke alledaagse beslissing tot een morele afweging maken.

Een therapeutische ruimte kan helpen bij:

Gezamenlijke, duurzame actie kan een leefbaarder kader bieden dan de eis van volmaakte samenhang.

De verantwoordelijkheid van instellingen en organisaties verdwijnt niet alleen maar omdat iemand leert beter met zijn of haar bezorgdheid om te gaan.

Het „Handboek“ van Epictetus begint met een onderscheid te maken tussen wat van ons afhangt en wat niet. Ik hanteer dit filosofische uitgangspunt met de nodige voorzichtigheid: ecologie draait om onderlinge afhankelijkheden, en juist door collectieve actie kan worden veranderd wat voor een individu op zichzelf onbereikbaar lijkt. Het onderscheid mag dus geen voorwendsel worden om elke politieke verantwoordelijkheid af te schuiven. Handboek van Epictetus, vertaling Guyau.

Het kan echter wel helpen om een mogelijke actie te onderscheiden van een uitputtende almacht. Ik kan kiezen voor een engagement, een organisatie steunen, of discussiëren over beroepspraktijken. Ik kan in mijn eentje de toekomstige toestand van de wereld niet garanderen. Tussen ontkenning en almacht bestaat er een ruimte voor onvolmaakte, maar reële actie. Die ruimte verdient het om samen met anderen te worden ingevuld.

Mijn aantekening in mijn notitieboekje zou luiden: „Vreugde is geen verraad aan de helderheid van geest.” Genieten van een bos betekent niet dat je de kwetsbaarheid ervan negeert. Genieten van een gezamenlijke maaltijd betekent niet dat je alle omstandigheden waarin die is geproduceerd, goedkeurt.

We hebben gevoelige banden met de wereld nodig om er om te blijven geven. Als elk aangenaam moment verdacht wordt, verliest de betrokkenheid haar houvast.Begeleiding kan helpen om deze verbinding weer te vinden: zien wat zorgen baart, erkennen wat iemand te boven gaat, en vervolgens een duurzame manier kiezen om deel te nemen. Het belooft geen toekomst zonder onzekerheid; het streeft naar een aanwezigheid die minder door die toekomst wordt overweldigd.

Iemand die zich zorgen maakt over het klimaat kan het gevoel hebben dat het beperken van zijn of haar blootstelling aan het nieuws een vorm van berusting zou zijn. Het sluiten van een artikel wordt bijna een morele daad: „Als ik wegkijk, neem ik het onderwerp niet serieus.” Deze regel verdient het om ter discussie te worden gesteld. Het is mogelijk om op de hoogte te blijven zonder elk nieuwsbericht te ontvangen op het moment dat het verschijnt, en je betrokkenheid op een andere manier op te bouwen dan door voortdurend open te staan voorbezorgdheid.

Het gaat erom te begrijpen wat het doel van je zoekopdracht is. Deze bedoelingen kunnen met elkaar verweven zijn. Door ze van elkaar te onderscheiden, kun je bewuster omgaan met de informatie, in plaats van je te laten meeslepen door de stroom ervan.

U kunt een persoonlijk kader opstellen op basis van de momenten en bronnen die u nuttig acht. Het gaat hier niet om een algemeen voorschrift voor schermtijd. Op het werk moet rekening worden gehouden met deze verschillen in situatie en verantwoordelijkheid.

Eco-angst bestaat niet alleen uit angst. Het kan ook verdriet omvatten bij het zien van een veranderend landschap, woede over bepaalde beslissingen of een gevoel van eenzaamheid wanneer de omgeving deze bezorgdheid niet deelt. Als al deze ervaringen onder één noemer, namelijk ‘angst’, worden geschaard, bestaat het risico dat we alleen maar proberen ze te kalmeren, zonder te luisteren naar wat ze ons te vertellen hebben.

De band met anderen kan ook gepaard gaan met moeilijke eisen. U wilt begrepen worden, maar gesprekken monden al snel uit in een confrontatie over ieders standpunten. We kunnen samen bekijken wat u van deze gesprekken verwacht en welke relaties u wilt behouden. Accepteren dat een dierbare niet precies reageert zoals u dat zou willen, betekent niet dat u uw overtuigingen moet opgeven. Het kan u juist helpen om te kiezen waar en hoe u die in praktijk brengt.

Grote beslissingen krijgen een bijzondere betekenis wanneer de toekomst bedreigd lijkt. Van baan veranderen, een kind krijgen, verhuizen of in een project investeren kunnen onmogelijke vragen worden. Elke optie lijkt in alle toekomstscenario’s gerechtvaardigd te moeten zijn. Maar geen enkele menselijke beslissing biedt zo’n garantie. Het gaat erom de mogelijkheid te hebben om keuzes te maken op basis van informatie en waarden, terwijl we tegelijkertijd erkennen dat er altijd een zekere mate van onzekerheid blijft bestaan.

Dat betekent niet dat we reële risico’s moeten behandelen als gedachten die we moeten onderdrukken. Het is legitiem om er rekening mee te houden. De vraag is wanneer het afwegen ervan nog helpt bij het nemen van een beslissing en wanneer het juist elke vooruitgang in de weg staat. We kunnen een onderscheid maken tussen wat je weet, wat je waarschijnlijk acht en wat onbekend blijft, en vervolgens kijken naar de bestaande marges in plaats van te streven naar volledige zekerheid.

Duurzaam leiderschap laat ook ruimte voor relaties, plezier en rust. Deze aspecten zijn geen beloningen die je pas mag toestaan als je ‘voldoende hebt gepresteerd’. Ze kunnen deel uitmaken van het leven dat je wilt behouden.De begeleiding is erop gericht deze ervaren samenhang te ondersteunen: betrokken blijven, kunnen deelnemen en voorkomen datangst de hele toekomst in beslag neemt.

DeEMDR is geen vaststaand antwoord opeco-angst in het algemeen. Het kan worden overwogen wanneer een traumatische gebeurtenis, zoals een meegemaakte ramp, bijdraagt aan het leed. In andere situaties zal de behandeling zich meer richten oponzekerheid, waarden, gewoonten en steunnetwerken.

De videogesprek biedt de mogelijkheid om deze tijd voor bezinning te nemen zonder dat u zich ergens naartoe hoeft te verplaatsen. Het eerste gesprek dient om inzicht te krijgen in de aard van de angst, de gevolgen ervan en de geschikte aanpak.

Het doel is niet om u onverschillig te maken. Het is om in contact te kunnen blijven met wat ertoe doet, zonder dat uw hele leven in het teken staat van de dreiging.