Paniekaanvallen: hoe EMDR het lichaam helpt om het alarm uit te schakelen

Er zijn angsten die waarschuwen. Ze komen langzaam opzetten, als een zee die zich voor de kust vormt. En dan zijn er angsten die plotseling opkomen. Een paniekaanval is dat: het lichaam slaat alarm terwijl er buiten niets veranderd is.

Het hart gaat tekeer alsof je meteen moet vluchten. De lucht wordt schaars. Je gedachten vernauwen zich, je raakt in een tunnel. En een zekerheid dringt zich op, bruusk, onherroepelijk: ik ben in gevaar.

In mijn EMDR PEPS-praktijk heb ik geleerd om dat specifieke moment te herkennen waarop het zenuwstelsel niet meer nadenkt.
Hij drukt op de rode knop.

Het is essentieel om twee ervaringen te onderscheiden die in het dagelijks taalgebruik door elkaar worden gehaald.

Een angstaanval is een geleidelijke opbouw. Het lijkt op een snelkookpan die je op het vuur laat staan: de gedachten stapelen zich op, de druk neemt toe, het lichaam volgt. Je voelt dat het gaat overstromen.

Een paniekaanval, zoals beschreven in de internationale klinische classificaties (DSM-5, ICD-11), is van een andere aard. Het is een plotselinge ontlading van het overlevingssysteem. Binnen enkele minuten, soms zelfs seconden, reageert het lichaam met hartkloppingen, kortademigheid, duizeligheid, derealisatie, angst om te sterven of de controle te verliezen.

Op neurobiologisch vlak neemt de amygdala het over.
Het circuit is kort.
Het brandalarm gaat af nog voordat iemand heeft gecontroleerd of er brand is.

Wat EMDR ons helpt begrijpen – en vooral transformeren – is dit: een paniekaanval is niet de angst voor een situatie. Het is de angst voor de interne opwinding zelf.

Op een bepaald moment in het leven van de persoon werd een intense fysiologische activering ervaren als gevaarlijk, oncontroleerbaar, misschien zelfs dodelijk. Het lichaam heeft een eenvoudige regel geleerd:
als het stijgt, ben ik in gevaar.

EMDR probeert de opwinding niet te voorkomen.
Het leert het zenuwstelsel dat deze opwinding geen bedreiging meer vormt.

Het is een kwestie van herkalibreren, vergelijkbaar met een te gevoelige stroomonderbreker: die springt bij de minste spanningsschommeling. We schakelen de elektriciteit niet uit. We passen de drempelwaarde aan.

Deze verfijning is tot stand gekomen door contact met de klinische praktijk en voortdurende analyse daarvan.

Ik denk aan die 45-jarige man die ik ontmoette na een ernstig verkeersongeval. Fysiek was alles hersteld. Administratief ook. Maar zijn zenuwstelsel was op het punt van de botsing blijven steken.

Geleidelijk aan ontstonden er hevige paniekaanvallen. Niet op de snelweg. Niet in objectief gevaarlijke situaties. Ze kwamen op zodra hij van huis weg was.

Hoe verder hij zich verwijderde, hoe sterker zijn lichaam reageerde.
Alsof er een onzichtbare cirkel rond zijn huis was getrokken.
Boven deze grens ging het alarm af.

Zijn interne GPS herhaalde steeds: "
" gevaarlijke zone buiten deze perimeter.

De EMDR-behandeling richtte zich niet op de angst voor autorijden of op de weg zelf. Het ging om de lichamelijke herinnering aan de machteloosheid, om dat ene moment waarop alles tijdens het ongeluk uit de hand liep.

Naarmate deze afdrukken werden herwerkt, werd de cirkel groter.
Kilometer na kilometer.
Het adembare gebied kwam terug.

Paniek ontstaat niet in een goed verlichte spreekkamer.
Het ontstaat in het echte leven: thuis, tijdens een alledaagse reis, in de stilte.

EMDR via videoconferencing maakt het mogelijk om te werken op de plek waar de angst zich werkelijk bevindt. Vanuit een vertrouwde omgeving, bekend bij het lichaam.

In deze configuratie wordt de videoconferentie een haven.
Geen schuilplaats om de zee te ontwijken, maar een stabiel punt van waaruit je kunt leren de golven te lezen.

Deze methode blijkt bijzonder geschikt te zijn voor paniekaanvallen en ernstige angststoornissen.

Een paniekaanval kan niet met geweld worden gestopt.
En bovenal mag een systeem dat al in nood verkeert, niet nog verder onder druk worden gezet.

Het werk begint met observeren. Met het begrijpen van de precieze mechanismen van crises. Met het opzetten van ondersteuningsstructuren.

Zoals een piloot die leert turbulentie te herkennen voordat hij door een storm vliegt.

Het ritme is geen comfort.
Het is een voorwaarde voor veiligheid.

EMDR via videoconferentie heeft niet tot doel alle intense gevoelens te onderdrukken. Het maakt iets fundamentelers mogelijk: het niet langer verwarren van fysiologische opwinding met levensgevaar.

Het gaat erom dat we paniek niet langer als absolute waarheid beschouwen.

Wanneer het zenuwstelsel eindelijk begrijpt dat het alarm zich kan vergissen, wordt de rode knop losgelaten.
En langzaam begint de wereld zich weer open te stellen.